Feiring med ettertanke.

 

Om nokre dagar feirar vi 17. mai. Denne gongen er det ekstra stas, vi har 200-årsjubileum for grunnlova. På Osterøy blir dagen markert med taler i kyrkjer og forsamlingshus, barnetog, folkefestar og med kransenedlegging.

 

Sjølv skal eg halde tre talar; to i kyrkjene på Osterøy og ei folketale i heimkommunen min Meland. Det er på sin plass med taler og fest når det er 200 år sidan vår eiga grunnlov vart vedteke.

Meir enn noko har det vore 200 år med framgang.

I dag har vi eit samfunn med mat på bordet til alle, med verdas høgste grad av likestilling, med tale- og ytringsfridom, og med trusfridom.

Men vegen fram har vore lang, og grunnlova som var underteikna på Eidsvoll var ikkje like god for alle. Særleg i høve til trusfridom og toleranse. Grunnlova gav borgarane rett til ein viss form for trusfridom, men ikkje for jødar.

Av alle menneske på denne jord var det ein ostring;Nicolai Wergeland som hadde med seg utkastet til ei paragraf der det stod at ingen person av den jødiske trosbekjennelse må komme innenfor Norges grenser, og langt mindre bosette seg der.

 Jødeparagrafen blei vedteke med massivt fleirtall.

Wergeland, som seinare er omtala som jødepragrafens far, vaks opp på Hosanger der far hans var klokkar. Det har kome mykje godt frå Osterøy, men dette var ikkje av det gode.

Vi veit korleis norske jødar i 1940-45 vart deportert til Tyskland utan at folk flest løfta ein finger, og i 2012 blei norske medier og norske politikarar klandra av OSSE (Organisasjonen for Sikkerhet og Samarbeid i Europa) for å ha ei så einsidig framstilling av konflikta rundt Israel at det var i ferd med å utvikle seg sterke antijødiske haldningar i landet. Jødehatet har djupe historiske røter i Noreg.

Kvifor drar eg fram dette, no midt i festmånaden mai? Bodskapet mitt er at vi ikkje bør redusere 200-års-feiringa til nasjonalromantisk sjølvskryt, men snarare bruke den til å tenke gjennom kven vi er på godt og vondt, og på korleis vi vil vere i framtida.

Ei av dei openbare moralske utfordringane som vil verte drøfta når Noreg skal feire jubileum om nye 100 år, er norsk olje-og klimapolitikk. FN sitt klimapanel har med jamne mellomrom åtvara oss om at vi er i ferd med å varme opp kloden på grunn av for stort og hurtig utslepp av olje, gass og kull i atmosfæren. Dei første åtvaringane kom på FN sin miljøkonferanse i Stockholm i 1972.

Neste generasjon overtar jorda i ein tilstand som kjem til å bli prega av meir og meir ekstremvær, tørke i sør, matmangel og masse-forflytting av menneske. Dette har vi politikarar visst i over 40 år. Likevel prioriterer vi våre eigne velfylte lommebøker framfor å endre politikken av omsyn til resten av verda.

Eg er redd for at dette blir ein ny skamplett når Noreg skal feire 300 års jubileum, men då kan ein vel ikkje klandre ein klokkarson frå Osterøy. Det er oss det gjeld. Det er vi som har stemmerett.

Vi må få feire at vi har det så umåteleg bra.

Samtidig må vi tenke at det vi gjer no, skal vi vere stolte av om 100 år.

Ingen kommentarer

Skriv en ny kommentar

Kategorier

Arkiv

hits